Browsing Category

Binalaybay

SANTERMO (para kay Jory Porquia)

wala maisip ang lupok apang
siyam ka bala ang nag-ungot
kag nagsugata sa mga balod
ang nagaagay nga dugo

didto sa hunasan, sa sabak sang balas
ang dugo nga indi madapit sang tubi
sa silak sang adlaw, kaakig
sa kalisod, kag luha sang langit
mabaga, madaba-daba

wala sang maskara, sang hulot nga makatago
wala sang habak, sang luy-a ang makaluwas
sa mga sakon nga nagpitik, nagpapitik
sang gatilyo kag nagpaungot sang siyam ka tingga
sa imo dughan, sa imo agtang

sa natalana nga kagab-ihon
gamuklat ukon gapiyong, sila ayamon
sang nagadaba-daba nga dugo
madalagan, malagyo nga daw mga baboy talonon
apang wala mahimo dalaganan, palagyuhan
indi gani nila matultul ang ila puluy-an

gahangos apang indi makapahuway
ila usoyon ang wala katapusan nga dalan
tubtub magkalabali ang ila tuhod, magkalalupog
kag samtang naga-igod
sa sanag sang daba-daba sa ila atubang
ila makita ang pusil sa ila palad

ang dugo mahutik, masotsot
kag matuman ang ila mga kamot,
masaka sa ila naganganga nga baba,
makabod sa gatilyo ang ila tudlo
kag mataya sa ila alingagngag —

mapitik antis pa sila sang tabang makasiagit

sa kaagahon isa lang ang lupok
nga mapukaw sa ila mga kaingod apang
indi maisip ang bala nga saila lawas nagaungot.

HUSTISYA PARA KAY JORY PORQUIA!

sulat ni Jhio Jan Navarro

SHOOT THEM DEAD

Shoot Them Dead

by

Early Sol A. Gadong

(For Jory Porquia)

Nine gunshots roared
In the break of dawn
To silence a man
Who heeded the call

Bang! Bang! Bang!

Of guts that roared
In hunger. The sun
First sees the pool
Of red by the sea,

Bang! Bang! Bang!

Whose waves came
Crashing and thrashing
Making viral tantrums
Like a toddler.

Brrrt Brrrt Brrrt

When will they ever
Learn that bullets can
Not quarantine the voices
Of the raging people?

Bang!

Rest in power, mighty
Fighter. Mountain tears
Will flow in rivers
You’ve protected so.

Bang!

Rest in power, mighty
Fighter. You have led
The way for us to find
That power lives in us.

Bang!

 

_____________________________________________

* Prof. Early Sol A. Gadong, a faculty member of UP Visayas High School Department, is a Palanca awardee and president of All UP Academic Employees Union-Iloilo Chapter.

SHOOT THEM DEAD

Shoot Them Dead

by

Early Sol A. Gadong

(For Jory Porquia)

Nine gunshots roared
In the break of dawn
To silence a man
Who heeded the call

Bang! Bang! Bang!

Of guts that roared
In hunger. The sun
First sees the pool
Of red by the sea,

Bang! Bang! Bang!

Whose waves came
Crashing and thrashing
Making viral tantrums
Like a toddler.

Brrrt Brrrt Brrrt

When will they ever
Learn that bullets can
Not quarantine the voices
Of the raging people?

Bang!

Rest in power, mighty
Fighter. Mountain tears
Will flow in rivers
You’ve protected so.

Bang!

Rest in power, mighty
Fighter. You have led
The way for us to find
That power lives in us.

Bang!

 

_____________________________________________

* Prof. Early Sol A. Gadong, a faculty member of UP Visayas High School Department, is a Palanca awardee and president of All UP Academic Employees Union-Iloilo Chapter.

BARBARIAN AT MIAGOS

BARBARIAN AT MIAGOS

by

Tomas Talledo

I.
Our barbarian foreparents hunt heads
when balayong flowers bloom
in hearth hung the skulls of strangers:
hollowed eyes mouths daydreaming

Marrying males are not to dance ’til
they’ve bitten chunk of liver fiend
no, it’s no contest for loud cheers
but valor when honor is everything

Nobody owns the sweet river waters
its flows can’t be damned nor sold
nobody steals our fiery cauldron:
boils legal conceits grammar wrong.

II.
Ancients as we are ancients —
we’re Tumandok, you’re Pangayaw.
Our dungan swirls on our navel
our inunlan, our tigadlum in birthland.

You deny our sacred claims with your
lying tongues, funky memorandum,
zoom meetings and hardheadedness:
curse be unto you and your seeds

Your days will be sad and few
your prayers will be impotent
your children be leprous beggars
your name unspoken and unheard.

III.
We’ll defy your malevolent diktats.
In golden biday we’ll sail to forage
the forest of herbs and tearless vales
of exciting buds and delightful roots

to fill up our kitchen table with mirth.
In synchronous songs while baking,
in nutritious fun of meaning making
we grind your hacks into new normal

“From each according to abilities,
to each according to one’s needs”
and relish the feast of cooperation,
our communion, our communism.

 


Written by Prof. Talledo, a faculty of the Department of Social Sciences, College of Arts and Sciences (CAS), University of the Philippines Visayas (UPV) Miag-ao Campus.

Featured photo credits to Maya Daniel.

TIGADLUMAN

“Saka malahalon ang indi makit-an sang aton mga mata.”
— Antoine de Saint-Exupery

COVID-19 virus
Luha sang mga frontliners
Paglubong sang mga namatay

Kahangawa sang naga palangga
Kakapoy sang nanglakaton pauli
COVID-19 virus

Malapnagon nga gutom sang imol
Indi mabatian nga t’yabaw
Kaundan sang mga dughan

COVID-19 virus, kag ara man
Pagbutwa sang kaalwan
Sabat sa hugot nga pangamuyo

Kapawa nga makalampuwas kita
COVID-19 lang ina
Kita tinuga nga mangin tawo.

ni Prop. Tomas T. Talledo
29 Marso 2020

BINANOG

BINANOG

Binalaybay ni Nelvin Gimong

Nagliki, nagki-ay ki-ay ang dapay nga bankg,
Naghugyaw, nagtangra mataas ang dungog,
Kanami sang burda nakuga sang bali-og,
Hey, hey, gasinggitan sa binanog.

Tigpamatbat sang kasaysayan ang serbi kaisog nga pudong,
Nagasunod ang tikang sa kumpas sang tambol kag agong,
Nahuyop sang hangin malumanay nga patadyong,
Atras, abante, sa diin ka ayhan mapadulong?

Kaupod indi magpatiplang sa kanami nga sinumbrahan,
Ukon sa matampunay nga tinubkan,
Indi magliki bisan kay sin-o man,
Ang pagkahisa sa biningkit walay kadalag-an.

Kaupod panindugi ang ambahan kag suguidanon,
Serbi pamat-od isa kaw ka suludnon,
Saota ang binanog pabugal sang aton tradisyon,
Indi pagkalimti Tumandok, bukidnon, padayon!

Nelvin Gimong
Secretary general, TUMANDUK Youth
January 5, 2020

BINANOG
Dibuho ni Maya Daniel

HALAD SA KAADLAWAN

HALAD SA KAADLAWAN

Binalaybay ni Tomas Talledo

Hukas na mangitngit nga kadulom
Kay mabatian hutik sang kaagahon
Ang taliwis nga busilak sa Sidlangan
Nagakihad itum nga kalangit-langitan

Sa pagtukod rebulto sang mga bagani
Bonifacio, Mabini, Luna: mga halad
Sa rebolusyon nga nagapadayon
Subong, magaatubang sa Bulutlakan

Ang ila matadlong nga mga panulok
Walay pangalag-ag, walay kahadluk
Buhi sa dughan kag utok sang tanan
Ang martsa padulong sa kadalag-an!

NEGROS

by: Tomas Talledo

I. 
R.A. 9372, Executive Order 70, Memo Order 32 are the Fuhrer’s gifts to
Red-taggers, uniformed orcs, alumni of hazing schools: mad dogs of Palace all are
Like a flabby squid without backbone
spitting dirty red ink on lily white souls
Like a fetid skunk smelling allover spraying secretions of malice on helpless witnesses
Like a nasty bombardier beetle ejecting hot noxious chemicals on unsuspecting suspects
But alas
They cannot stop the sun from rising
They cannot empty the sea
They cannot halt the coming Jubilee.

II.
Planting guns and bombs is never fun wasting rights and lives of citizens
Phoney orders and warrants arrests from Kafkasque legal factories weaponized now by
Soldiers cultivators of burial mounds irrigated by blood in Ceasar’s farm. Such madness but
Padayon Negros!
Etna’s lava and Kanlaon’s magma are of same double helix cataclysmic ash. Beware
The masses are fog and smoke hiding their warriors from eyes of enemies.

III.
Listen oh general of loose cannon:
Learn from Luo Ben’s Romance of Three Kingdoms. There’s tragedy in
Arrogance when the price vice pays to ambition is the “banality of evil” in your unwinnable war.
Padayon Negros!
Your fierce struggles have healing balm for loved ones lost, widows and orphans. Somewhere in red horizon is Lady Justice who witnessed it all. //

Sugarcane: Philippines Farming Sugarcane, Painting by Jun Martinez

“Pagsaysay”

Kasapatan, Kakahuyan, Kasubaan,
Sa Isa ka pamislok kag sa Isa ka panan-awan,
Pag-ilog sang Halawod sarang pa ayhan makit-an?
Ukon magapabilin nga Isa ka handumanan.

Sa diin na ang gakarakasa nga lahi ni Amag-iran?
Nagkaladula ang gabugsay ang balsa nagtalang,
Sa igpat sang Bulawan nagkalatiplang,
Hakugan, hakugan kalahi ni lagan-lagan.

Sa mga iloy kag amay nga nadulaan sang ila kinagot,
Sa mga iloy kag amay nga ang pagpangabuhi puro Balasbot,
Sa mga iloy kag amay nga nagabakho sa Sestimang magarot,
Sa mga iloy kag amay nga nagapadayon sa pihak sang kapin-ot.

Sa tanan nga ahensya sang gobyerno nga kuno ga amlig sa Kapalibutan,
Walay huya hinimu-an puro kasapratan,
Puro Pahayluka walay kapuslanan,
Patay huya walay kahuy-anan.

Maga-abot ang adlaw ang nagbugsay liwat nga maga bugsay,
Agud ang kasaysayan liwat nga igasaysay,
Ang ginpatalang liwat nga maga sikhay,
Kuom ang kamot, KAUPOD salamat sa Pagsaysay!

Binalaybay ni Nelvin Gimong, Secretary General sang Tumanduk Youth Organization.

Sining ni Boy Dominguez.

Untitled*

Nagabaha ang dugo bangod sang kapintas sang sistema, nagatangis ang bag-ong henerasyon nga bwas damlag nakit-an nagadulom

Daw parehas sang tubig nga naga ilig sa sapa ang paghimakas sang pumuluyo, padayon bisan ano ka hanggod nga ruruk ang magabalabag

Tubig magalusot sa suba maga gibwang

Waay nadulaan paglaum ang nauna nga henerasyon, nga day-a nga nagahimakas matapos gilayon

Sanda magadagas, pag-asa sa dughan henerasyon naga sublak

Kag day-a nga paghimakas bag-ong henerasyon magapadayon.

Kita mag organisa bilang mga muklat, atun ihun-anon sa masa realidad nga sistema sang banwa mahilway sa pag hiliusa nila

Kita maging aktibo sa ano man nga aspeto bilang pamatan nga disaysibo sistema bag-uhon ta.

Indi naton pag usikan ang oras sa pag organisa kay ang MASA sa atun sanda naga ASA

Ibagsak natun pasistang estado bangod sa ila pumuluyo naga lubong sa kapigaduhon

Kita ang mag-alsa itib-ong interest sang masa, kay yabi ina sang magaabot nga kahilwayan.

Binalaybay ni Jepoy Giganto, Lider sang Tumandok Youth

“Food Sovereignty”, Sining ni Federico Boy Dominguez